|
หัวข้อ: ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๕ ตำราแบบธรรมเนียมในราชสำนัก เริ่มหัวข้อโดย: Kimleng ที่ 13 มกราคม 2569 15:19:49 (http://www.sookjaipic.com/images_upload_2/71735671783486_1_Copy_.jpg) ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๕ ตำราแบบธรรมเนียมในราชสำนัก ---------------------------- พิมพ์ในงานทำบุญฉลองอายุ คุณหญิงทรามสงวน อภัยรณฤทธิ์ ทจ. ครบ ๗๐ ปีบริบูรณ์ ณปีกุญ พ.ศ. ๒๔๖๖ ---------------------------- พิมพ์ที่โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร คำนำ อำมาตย์เอก พระยาอรรถกลย์วทาวัท (กระแส อมาตยกุล) มาแจ้งความยังหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนครว่า ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๖ นี้ คุณหญิงทรามสงวน อภัยรณฤทธิ ท จ. ผู้มารดาจะมีอายุถึง ๗๐ ปีบริบูรณ์ บุตรธิดามีสมานฉันท์พร้อมกัน จะจัดการฉลองอายุสนองคุณมารดา แลในการกุศลที่จะบำเพ็ญนั้น ประสงค์จะพิมพ์หนังสือมิตรพลี เปนของถวายเจ้านายแลจ่ายแจกแก่ญาติมิตรสักเรื่อง ๑ ขอให้กรรมการช่วยเลือกเรื่องหนังสือในหอพระสมุด ฯ ให้พิมพ์ แลจะใคร่ได้เรื่องเนื่องในโบราณคดี ข้าพเจ้าเลือกดูเรื่องหนังสือเห็นมีเหมาะอยู่เรื่อง ๑ คือแบบธรรมเนียมในราชสำนักแต่โบราณ หนังสือเรื่องนี้เปนตำราว่าด้วยขนบธรรมเนียมต่าง ๆ ซึ่งใช้เปนแบบแผนในราชสำนักตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยายังเปนราชธานี จนถึงรัชกาลที่ ๑ แลที่ ๓ กรุงรัตนโกสินทร์นี้ หอพระสมุด ฯ หาได้ต้นฉบับมาแต่ที่ต่าง ๆ แห่งละเรื่องสองเรื่อง ได้พิมพ์แล้วฉะเพาะเรื่องบ้าง ยังไม่ได้พิมพ์บ้าง เห็นว่าถ้ารวบรวมกันพิมพ์ในสมุดเล่มเดียว ก็จะเปนหนังสืออย่างดีในโบราณคดีเรื่อง ๑ ได้แจ้งความทั้งนี้แก่พระยาอรรถกลย์วทาวัทก็เห็นชอบด้วย จึงได้รวบรวมหนังสือซึ่งกล่าวมานั้นพิมพ์ในสมุดเล่มนี้ นับในหมวดลัทธิธรรมเนียมต่าง ๆ ภาคที่ ๑๕ กรรมการหอพระสมุด ฯ ขออนุโมทนาในความกตัญญูกตเวทีของบุตร์ธิดาแห่งคุณหญิงทรามสงวน แลขออำนวยพรแก่คุณหญิงทรามสงวนให้เจริญอายุ วรรณ สุข พล ทุกทิพาราตรีเทอญ, (http://www.sookjaipic.com/images_upload_2/24234623544745_Signed_Prince_Damrong_Rachanup.png) สภานายก หอพระสมุดวชิรญาณ วันที่ ๑๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๖ ขอขอบคุณที่มา : ห้องสมุด ดิจิทัล วัชรญาณ หัวข้อ: Re: ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๕ ตำราแบบธรรมเนียมในราชสำนัก เริ่มหัวข้อโดย: Kimleng ที่ 13 มกราคม 2569 15:23:39 (http://www.sookjaipic.com/images_upload_2/11166761774155_2_Copy_.jpg) เรื่องลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๕ ตำราแบบธรรมเนียมในราชสำนัก --------------------------- หนังสือแบบธรรมเนียมในราชสำนักเรื่องนี้ เปนตำราว่าด้วยประเพณีแลการพระราชพิธีในราชสำนักแต่โบราณ ต้นฉบับเดิมจะมีเรื่องราวสักเท่าใดหาทราบไม่ เพราะยังไม่พบฉบับบริบูรณ์ มีแต่ฉบับที่เรื่องราวกระจัดกระจายกันอยู่ หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนครได้มาจากที่ต่าง ๆ แห่งละตอนสองตอน เมื่อเอามารวบรวมแล้วพิจารณาดู จึงเห็นว่าเปนหนังสือเรื่องเดียวกัน แลทราบตำนานของหนังสือเรื่องนี้ มีปรากฎอยู่ในบานแพนกเรื่องส่วนหนึ่ง เปนเนื้อความดังนี้ คือ ครั้งกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าปัจจามิตรเมื่อ พ.ศ. ๒๓๑๐ นั้น ตำหรับตำราต่าง ๆ ที่เปนฉบับหลวงสำหรับพระนครเปนอันตรายสูญเสียหมด ครั้นขุนหลวงพระยาตากตีได้บ้านเมืองคืนจากพม่าข้าศึก แลขึ้นเสวยราชย์ณกรุงธนบุรีเปนราชธานี ปราบปรามหัวเมืองน้อยใหญ่รวมสยามราชอาณาเขตรเปนอันเดียวกันได้ดังแต่ก่อนแล้ว ทรงปรารภจะจัดแบบธรรมเนียมในราชสำนักให้เหมือนอย่างเมื่อครั้งกรุงเก่า หาตำหรับตำราเดิมไม่ได้ จึงให้เลือกสรรผู้ซึ่งเคยเปนข้าราชการในกระทรวงต่าง ๆ ครั้งกรุงเก่า อันรู้สันทัดอย่างธรรมเนียมกระทรวงนั้น ๆ รวมกันเปนกรรมการให้จดแบบธรรมเนียมต่าง ๆ ครั้งกรุงเก่าขึ้นถวาย เมื่อทรงเห็นชอบด้วยแล้วก็ตั้งเปนตำราสำหรับพระนครสืบมา สังเกตตามต้นฉบับที่ปรากฎอยู่ การสร้างตำราอย่างเช่นว่ามา ได้ทำในสมัยครั้งกรุงธนบุรีน้อยเรื่อง มาสร้างในสมัยกรุงรัตนโกสินทรรัชกาลที่ ๑ เปนพื้น เปนต้นแต่ตำราพระราชพิธีราชาภิเษก (อันพิมพ์รวมอยู่ในหนังสือปทุมชาดกแลปัญจราชาภิเษก) พระราชพิธีอุปราชาภิเษก (อันพิมพ์อยู่ในเรื่องตั้งพระบรมวงศานุวงศ์กรุงรัตนโกสินทร) แลพระราชพิธีโสกันต์เจ้าฟ้า (อันพิมพ์อยู่ในลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๒) แลแบบธรรมเนียมอย่างอื่นที่ปรากฎอยู่ในสมุดเล่มนี้ ก็เปนของสร้างตำราขึ้นในรัชกาลที่ ๑ โดยมาก แต่ตำราทั้งปวงนั้นเมื่อสร้างขึ้นแล้วก็เห็นจะเปนแต่เขียนไว้ในหอหลวงฉบับ ๑ มีสำเนาอยูในกระทรวงอันเปนเจ้าน่าที่อิกฉบับ ๑ นอกจากนั้นก็จะมีเจ้าน่าที่ ๆ รักรู้คัดไปไว้เปนฉบับสำหรับตนเอง คนหนึ่ง หรือสองคน นับรวมกันเห็นจะไม่มีกว่า ๔ ฉบับเปนอย่างมาก เพราะเหตุนั้นครั้นนานมาต้นฉบับตำหรับตำราต่าง ๆ จึงกระจัดกระจาย ที่สูญไปเสียแล้วก็เห็นจะมีบ้าง ตำราแบบธรรมเนียมในราชสำนัก ซึ่งหอพระสมุด ฯ รวบรวมไว้ได้ แลพิมพ์ในสมุดเล่มนี้ เปนตำราแต่งครั้งกรุงธนบุรี คือตำรากระบวรเสด็จพระราชดำเนินเรื่อง ๑ ตำรากระบวรเสด็จขึ้นพระบาทเรื่อง ๑ ตำรารักษาพระนครเวลาเสด็จไม่อยู่เรื่อง ๑ รวมเปน ๓ เรื่องด้วยกัน ได้พิมพ์ไว้ข้างตอนต้น ต่อนั้นเปนตำราน่าที่มหาดเล็กเรื่อง ๑ น่าที่ชาวที่เรื่อง ๑ น่าที่ตำรวจเรื่อง ๑ น่าที่กรมวัง (ต้นฉบับไม่บริบูรณ์) เรื่อง ๑ ตำราตอนที่ ๒ นี้รวม ๔ เรื่องด้วยกัน ก็เปนตำราแต่งตามแบบอย่างครั้งกรุงเก่า แต่จะแต่งขึ้นในครั้งกรุงธนบุรี หรือในรัชกาลที่ ๑ กรุงรัตนโกสินทร หามีบานแพนกบอกไว้ให้ทราบเหมือนตำราตอนต้นไม่ ตำราตอนที่ ๓ เปนแบบอย่างตั้งขึ้นในรัชกาลที่ ๑ ในระหว่างปีขาล พ.ศ. ๒๓๒๕ จนปีกุญ พ.ศ. ๒๓๓๕ ต้นฉบับที่ได้มาเปนจดหมายเหตุ ๒๐ เรื่องด้วยกัน ตัวเรื่องเปนตำราที่ปรากฎว่าตั้งครั้งกรุงเก่าก็มีหลายเรื่อง ตอนที่ ๔ เปนพระราชกำหนดสำหรับมหาดเล็กตั้งขึ้นเมื่อรัชกาลที่ ๓ รวม ๓ ฉบับด้วยกัน ที่จริงพระราชกำหนดเหล่านี้ไม่เปนตำราแท้เช่นตอนก่อน ๆ แต่ไม่ปรากฎฉบับว่ามีที่อื่นอิก ของเดิมที่ได้มาอยู่ข้างท้ายตำรามหาดเล็ก จะคัดออกก็เกรงจะสูญเสีย จึงพิมพ์ฝากไว้ด้วย หนังสือเรื่องต่าง ๆ ที่รวมพิมพ์ในสมุดเล่มนี้ กรรมการหอพระสมุด ฯ เชื่อว่าบรรดาท่านผู้ที่เอาใจใส่ศึกษาโบราณคดีคงจะพอใจที่จะได้อ่านทั่วกันไม่เว้นตัว. (https://vajirayana.org/sites/all/themes/vajirayana/assets/images/Signed-Prince-Damrong-Rachanuphap-vi.png) ขอขอบคุณที่มา : ห้องสมุด ดิจิทัล วัชรญาณ |