|
หัวข้อ: ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๗ เรื่องหมายรับสั่งบางเรื่องในรัชกาลที่ ๑ แลที่ ๒ เริ่มหัวข้อโดย: Kimleng ที่ 06 กุมภาพันธ์ 2569 15:21:23 (http://www.sookjaipic.com/images_upload_2/71735671783486_1_Copy_.jpg) ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๗ เรื่องหมายรับสั่งบางเรื่องในรัชกาลที่ ๑ แลที่ ๒ ---------------------------- มหาเสวกโท พระยาเสถียรสุรประเพณี พิมพ์ในงารพระราชทานเพลิงศพ รองหัวหมื่น พระยาเบญจางควรอาสน์ (ผาด ผาติเสน) ต.จ.ว., จ.ช., ว.ป.ร. ๔., ร.จ.พ., เมื่อปีฉลู พ.ศ. ๒๔๖๘ ---------------------------- พิมพ์ที่โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร คำนำ มหาเสวกโท พระยาเสถียรสุรประเพณี มาแจ้งความยังหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ว่าในงารศพ รองหัวหมื่น พระยาเบญจางควรอาสน์ (ผาด ผาติเสน) ต.จ.ว,, จ.ช., จ.ม., ว.ป.ร.๔., ร.จ.พ., ปลัดกรมคลังวรอาสน์ กรมมหาดเล็ก เจ้าภาพมีความประสงค์จะพิมพ์หนังสือเปนของแจกในวันพระราชทานเพลิงศพสักเรื่อง ๑ และอยากจะใครได้เรื่องให้เนื่องด้วยราชประเพณีโบราณ ข้าพเจ้าเลือกเรื่องหนังสือ นึกได้ถึงสำเนาหมายรับสั่งของโบราณ ซึ่งเก็บหามารวบรวมไว้ในหอพระสมุด ฯ มีอยู่ตั้งแต่หมายรับสั่งในรัชกาลที่ ๑ ตลอดลงมาจนรัชกาลที่ ๕ หมายรับสั่งครั้งรัชกาลที่ ๑ ที่ ๒ เปนของเก่าแก่หาฉบับได้น้อย รวมได้ด้วยกันแต่ ๑๓ ฉบับ เปนเรื่องงารพระราชพิธีโสกันต์บ้าง เรื่องอื่นบ้าง ได้รวมพิมพ์ในสมุดเล่มนี้ นับในหมวดหนังสือลัทธิธรรมเนียมต่าง ๆ ภาคที่ ๑๗ ให้เจ้าภาพงารศพพระยาเบญจางควรอาสน์ พิมพ์แจกตามประสงค์ หวังใจว่าท่านผู้ที่ได้รับไป ซึ่งเข้าใจว่าจะเปนข้าราชการในกระทรวงวังโดยมาก คงจะพอใจอ่านและพอใจที่จะได้ความรู้เรื่องโบราณ ซึ่งปรากฎอยู่ในหมายรับสั่งที่พิมพ์ในสมุดเล่มนี้ กรรมการหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ขออนุโมทนากุศลบุญราศีทักษิณานุปทาน ซึ่งมหาเสวกโท พระยาเสถียรสุรประเพณี ได้จัดการปลงศพ พระยาเบญจางควรอาสน์ ผู้เปนสหาย ด้วยมิตตสังคหกิจ กับทั้งได้พิมพ์หนังสือเรื่องนี้ให้แพร่หลาย หวังใจว่าท่านที่ได้รับหนังสือนี้ไป คงจะพอใจแลอนุโมทนาด้วยทั่วกัน (http://www.sookjaipic.com/images_upload_2/24234623544745_Signed_Prince_Damrong_Rachanup.png) สภานายก หอพระสมุดวชิรญาณ วันที่ ๗ สิงหาคม พระพุทธศักราช ๒๔๖๘ ขอขอบคุณที่มา ↩ ห้องสมุด ดิจิทัล วัชรญาณ หัวข้อ: Re: ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๗ เรื่องหมายรับสั่งบางเรื่องในรัชกาลที่ ๑ แลที่ ๒ เริ่มหัวข้อโดย: Kimleng ที่ 06 กุมภาพันธ์ 2569 15:33:27 (http://www.sookjaipic.com/images_upload_2/11166761774155_2_Copy_.jpg) เรื่องลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๗ หมายรับสั่งรัชกาลที่ ๑ ๑ เรื่องพระราชพิธีโสกันต์พระเจ้าหลานเธอ ๔ พระองค์ ปีจอ จ.ศ. ๑๑๖๔ (พ.ศ. ๒๓๔๕) --------------------------- ด้วยเจ้าพระยาศรีธรมาธิราช รับสั่งใส่เกล้า ฯ สั่งว่า หลวงโลกทีปโหรมีชื่อคำณวนพระฤกษ์ทูลเกล้า ฯ ถวาย ว่าพระฤกษ์จะได้ตั้งมงคลการโสกันต์พระเจ้าหลานเธอ เจ้านิรมล ๑ เจ้าป้อม ๑ เจ้าจันทร์ ๑ เจ้าเรณู ๑ รวม ๔ องค์ ณพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พร้อมในพระราชพิธีสัมพัจฉรฉินท์ และเจ้าหลานเธอซึ่งจะโสกันต์นั้นจะเสด็จออกฟังสวดพระพุทธมนต์ณวันเดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำ แรม ๑๒ ค่ำ แรม ๑๓ ค่ำเวลาบ่าย ๓ โมงทั้ง ๓ วัน ครั้นถึงณวันจันทร์เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ ปีจอจัตวาศกเวลาย่ำรุ่งแล้ว ๖ บาท แปรพระพักตรไปทิศพายัพเปนกำหนดพระเกศฉินทฤกษ์ จรดพระกรรบิดกรรไกร พระสงฆ์ในพระราชพิธี ๖๔ รูปรับพระราชทานฉันถวายเครื่องไทยทาน ครั้นเพลาบ่ายโมงหนึ่งกับ ๔ บาท พระฤกษ์จะได้ตั้งบายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน สมโภชเวียนเทียนพระเจ้าหลานเธอในพระราชวังเวลาบ่าย ณวันจันทร์เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ เวลาหนึ่งนั้น ให้สนมตำรวจนอกปลูกร้านสรงขึ้นที่มุขพระมหาปราสาทด้านตวันตกข้างใต้ให้มั่นคง แล้วให้เอาเตียงขึ้นไปตั้งสำหรับพระเจ้าหลานเธอโสกันต์แล้วจะได้สรง แลเตียงนั้นให้มีเสาขื่อโครงเพดานผ้าขาว มีระบายรอบทั้ง ๔ ด้าน ให้ปลูกเหมือนอย่างทุกครั้ง ให้ปลูกให้แล้วแต่ณวันพุธเดือน ๔ แรม ๙ ค่ำ อนึ่งให้ชาวพระมาลาภูษาพระแสงต้น แต่งเครื่องพระมหามงคลแลเครื่องกระยาสนาน แล้วให้เชิญพระธำมรงค์พระกรรบิดกรรไกร แลลวดเงินลวดทอง พายเงินพายทอง แลเขนยรองพระกรฉลองพระองค์แลพระภูษา แล้วจับมงคลยันต์ถวายเจ้าหลานเธอเมื่อเสด็จออกฟังสวดทั้ง ๔ พระองค์ แล้วให้จัดพานรองเครื่องกระยาสนาน ๑ มะกรูดส้มป่อย ๑ ใบมะตูมหญ้าแพรก ๑ แลพระธำมรงค์สำหรับทิศ อนึ่งให้สนมพลเรือนเบิกยืมหม้อเงิน ๔ คู่ หม้อทองขาว ๔ คู่ต่อท่านข้างในใส่น้ำพระพุทธมนต์ไปตั้ง แลให้รับชันษาเจ้าหลานเธอซึ่งจะโสกันต์ต่อท่านข้างใน เชิญไปตั้งณเตียงพระมณฑลให้ทันตั้งน้ำวงด้ายณวันศุกร์เดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำ อนึ่งให้ขุนสิทธิชาติชีพ่อพราหมณ์ทั้งปวงเข้าไปบอกชาวพระมาลาภูษา ให้ผูกพระธำมรงค์ประจำทิศให้ต้องตามทิศแต่ณวันศุกร์เดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำเวลาย่ำรุ่ง แลให้รดน้ำกรศน้ำสังข์ เตรียมโปรยเข้าตอกวันละ ๔ คนเมื่อเสด็จออกฟังสวด อนึ่งให้ขับไม้บัณเฑาะว์มาเตรียมเสด็จเมื่อออกฟังสวดวันละ ๔ คนทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้โหรมีชื่อรับบัตรต่อสนมพลเรือน แล้วให้เตรียมรับเสด็จส่งเสด็จเมื่อทรงฟังสวดวันละ ๔ คน อนึ่งให้ล้อมพระราชวังสานกระจาดก้นศอกหนึ่ง ๖๔ ใบ ให้เข้าขอบผูกหวายปิดกระดาษจงทุกใบ ห้ามอย่าให้เอากระจาดปาฏิโมกข์มาส่งเปนอันขาดทีเดียว ให้เร่งสานกระจาดอื่นเข้ามาส่งณทิมดาบชาววัง แต่ณวันเสาร์เดือน ๔ แรม ๑๒ ค่ำ อนึ่งให้กรมนาจ่ายเข้าสารสำหรับใส่กระจาด ๆ ละ ๕ ทนาน ๖๔ กระจาดเปนเข้าสาร ๑๖ ถัง อนึ่งให้วิเสทนอกแต่งบายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน รวม ๓ สำรับ ให้มีเข้าขันเชิง พานรองน้ำวักแว่นเวียนเทียน เทียนติดแว่น เทียนยอดบายศรี แป้งหอมน้ำมันหอมเครื่องบายศรี แลมะพร้าวแก้วเป็ดปากทองของเคียงให้พร้อม ให้ยกเข้าไปตั้งในพระราชวังแต่ณวันจันทร์ เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ เพลาบ่าย ๓ โมง แล้วให้แต่งบายศรีตอง ๓ ชั้น ให้มีขนมเล็กน้อยกล้วยอ้อยหมากพลู เข้าตอกดอกไม้ธูปเทียน แล้วให้เย็บกระทงเปล่าน้อย ๆ สำหรับบัตร ๓๐ ใบ ให้มีเครื่องกระยาบวชสำหรับจะได้บูชาเทวดา ให้เอาไปส่งให้โหรเวลาบ่ายณวันอาทิตย์ เดือน ๔ แรม ๑๓ ค่ำตามรับสั่ง ๒ เรื่องพระราชพิธีโสกันต์พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ๗ พระองค์ ปีกุญ จ.ศ. ๑๑๖๕ (พ.ศ. ๒๓๔๖) --------------------------- ด้วยเจ้าพระยาศรีธรมาธิราช รับสั่งใส่เกล้า ฯ สั่งว่า หลวงโลกทีปโหรมีชื่อคำณวนพระฤกษ์ทูลเกล้า ฯ ถวาย ว่าพระฤกษ์จะได้ตั้งมงคลการโสกันต์พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุริยวงศ ๑ พระองค์เจ้าไกรสร ๑ พระองค์เจ้าศศิธร ๑ รวม ๓ พระเจ้าหลานเธอ ในกรมหลวงอิศรสุนทร เจ้าบุบผา ๑ เจ้ากล้วยไม้ ๑ เจ้าวงศ ๑ รวม ๓ ในกรมขุนเสนานุรักษ์ เจ้ายง ๑ รวมทั้งสิ้น ๗ พระองค์ ณพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระสงฆ์ ๕๐ รูปจะได้เจริญพระพุทธมนต์ ณวันเดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ขึ้น ๑๐ ค่ำ ขึ้น ๑๑ ค่ำปีกุญเบญจศก เวลาบ่ายโมง ๑ แล้วจะได้เชิญพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์แห่เสด็จออกฟังสวดทั้ง ๓ วัน ครั้นรุ่งขึ้นณวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำเวลาเช้าโมงหนึ่งกับ ๓ บาท แปรพระพักตรไปทิศพายัพ เปนกำหนดพระเกศฉินทฤกษ์จรดพระกรรบิดกรรไกรแล้ว พระสงฆ์รับพระราชทานฉันถวายเครื่องไทยทาน แลพระฤกษ์จะได้แห่สมโภชเวียนเทียนพระเจ้าลูกเธอหลานเธอณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานณวันเดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ๑๓ ค่ำ ๑๔ ค่ำ เวลาบ่าย ๒ โมง กับ ๓ บาท ทั้ง ๓ วันนั้น ให้ ๔ ตำรวจเอาเตียงแว่นฟ้าสำหรับพระราชพิธีตรุษเข้าไปตั้งเตียงหนึ่ง ให้มีเสาขื่อโครงเพดานมีระบาย กับเตียงรองพระพุทธรูปด้วยเตียงหนึ่ง แล้วให้ปลูกศาลเทวดาด้านตวันออกศาลหนึ่งลดเปนสองชั้น มีตาชแลงปักธงด้วย ปลูกศาลเทวดาแล้วเอาเตียงเข้าไปตั้งให้แล้วแต่ณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำเวลาเช้า อนึ่งให้สนมตำรวจนอกปลูกเกยลดเปนสองชั้นรับเสด็จที่พระแกลท้ายพระมหาปราสาทด้านตวันออกเกยหนึ่ง แล้วให้ปลูกร้านสำหรับสรงที่มุขพระมหาปราสาทตวันตกข้างใต้ให้มั่นคงดี แล้วให้เอาเตียงสำหรับสรงไปตั้ง ให้มีเสาขื่อโครงเพดานดาดผ้าขาวมีระบายทั้ง ๔ ด้านเตียงหนึ่ง ให้ทำม้าสำหรับพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ จะเสด็จขึ้นทางพระแกล ๒ พระแกล ให้เร่งทำให้แล้วแต่ณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำเพลาเช้า อนึ่งให้ชาวพระมาลาภูษาแต่งเครื่องกระยาสนาน แลให้เชิญพระธำมรงค์แลเครื่องพิไชยสงคราม พระกรรบิดกรรไกร ลวดทอง ลวดเงิน พายทอง พายเงิน พานรองเครื่องสรงพระสนาน ๑ มะกรูดส้มป่อย ๑ ใบมะตูมหญ้าแพรก ๑ แลพระธำมรงค์สำหรับทิศ พระมหามงคลยันต์ แลให้เอาสิ่งของทั้งนี้เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำเวลาเช้า แลให้ถวายพระมหามงคลพระเจ้าลูกเธอหลานเธอทั้ง ๗ องค์ แล้วให้เชิญพระกลดไปกั้นเมื่อแห่เสด็จออกฟังสวด เวียนเทียน วันละ ๗ คันทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้หลวงสำเร็จพระขรรค์ หลวงสรรพอาวุธ เชิญพระแสงหอกองค์ ๑ พระแสงง้าวองค์ ๑ พระแสงดาบไทยองค์ ๑ พระแสงดาบยี่ปุ่นองค์ ๑ รวม ๔ องค์ แลให้เชิญโล่ห์พื้นสักหลาดหักทองขวางคู่ ๑ ทวน ๒ คัน เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่เวลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ แล้วให้จัดพระแสงส่งให้มหาดเล็กเชิญแห่หว่างเครื่องหน้าหลัง ๑๐ พระองค์ อนึ่งให้พระอัคเนศร พระศรสำแดง เชิญพระแสงปืนคาบศิลาไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่เพลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ๒ องค์ อนึ่งให้พันทองชาวเครื่องพระอภิรมย์ เชิญพระเสมาธิปัติ ๑ พระฉัตรไชย ๑ พระเกาวพ่าย ๑ รวม ๓ องค์ เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่เพลาเช้าณวันศุกร์ เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ แล้วให้เชิญเครื่องสูงปักทองแผ่ลวด ๒ สำรับแห่น่าหลังทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้สังฆการี เชิญธงไชยกระบี่ครุฑไปตั้งณเตียงพระมณฑลคู่ ๑ แล้วให้นิมนต์พระสงฆ์ราชาคณะ ๕๐ รูปจำเริญพระพุทธมนตร์ เวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน แล้วให้รับเภสัชอังคาสน์ต่อวิเสทหมากพลูถวายพระสงฆ์ แล้วให้เบิกด้ายดิบต่อชาวพระคลังในซ้ายทำสายสิญจน์ วงเตียงพระมณฑล เตียงที่สรง สำหรับพระสงฆ์ถือสวดด้วย อนึ่งให้ชาวพระคลังศุภรัต เอาอาสนะไปแต่งที่ถวายพระสงฆ์ให้พอ ๕๐ รูป แล้วให้เอาผ้าสบงเตรียมทูลเกล้า ฯ ถวายจบพระหัตถ์ ๕๐ ผืน อนึ่งให้โหรมีชื่อเตรียมรับส่งเสด็จพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์วันละ ๗ คน แล้วให้รับบัตรแลเครื่องบัตรบูชาเทวดาตามธรรมเนียม อนึ่งให้ชาวพระคลังมหาสมบัติเอากระโถนขันน้ำไปตั้งถวายพระสงฆ์ให้พอ ๕๐ รูป อนึ่งให้ชาวพระคลังวิเสทจ่ายผ้าขาวนางเหยี่ยวให้แก่โหรสำหรับปูรองศาล ๒ ท่อน ท่อนหนึ่งยาว ๘ ศอก ท่อนหนึ่งยาว ๓ ศอก ให้จ่ายให้แต่ณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ อนึ่งให้กรมพระนครบาล เอานางเลิ้งที่ใหญ่ใบสนิทดีไปส่งให้ขุนศรีสยุมพรชาวน้ำสรง สำหรับจะได้ใส่น้ำพระพุทธมนตร์ ๒ คู่ ใบบัวหลวงสำหรับปิดปากหม้อน้ำ ๑๐ ใบ สังเวียนฟางรองหม้อน้ำ ๔ ขด สังเวียนฟางเช็ดเท้าพระสงฆ์ ๒ อัน ให้เร่งเอาเข้าไปส่งแต่ณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำเวลาเช้า อนึ่งให้สนมพลเรือนรับเครื่องจบพระหัตถ์เครื่องทองใหญ่ต่อท่านพนักงารข้างในเชิญไปตั้งณวันเดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ๑๐ ค่ำ ๑๑ ค่ำ เวลาบ่ายวันละสำรับ ๑๒ ค่ำเวลาเช้าสำรับหนึ่ง รวม ๔ วัน ๔ สำรับ ให้มีพุ่มเข้าตอกดอกไม้ธูปเทียนสำหรับเครื่องให้พร้อม แล้วให้เบิกเสื่ออ่อนต่อพระคลังราชการปูเตียงแว่นฟ้า ๔ เตียงสรง ๒ รวม ๖ ผืน แล้วให้เบิกผ้าขาวต่อชาวพระคลังวิเศษไปปูเตียงสรงผืนหนึ่ง แล้วให้เบิกยืมหม้อเงิน ๔ คู่หม้อทองขาว ๔ คู่ต่อท่านข้างในใส่น้ำพระพุทธมนตร์ แล้วให้รับพระชันษาพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์ต่อท่านข้างใน เชิญไปตั้งณเตียงพระมณฑลเพลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ แล้วให้ทำบัตรหยวกกล้วยใหญ่สี่มุม ๑ เล็กสี่มุม ๑ คางหมู ๑ รวม ๓ บัตร ส่งให้โหรเวลาบ่ายณวันอาทิตย์เดือน ๖ ขึ้น ๑๑ ค่ำ แล้วให้รับมหาดเล็กต่อนายเวรมหาดเล็ก ๑๖ คนมาแต่งตัวเปน อินทร์ พรหม แห่เสด็จทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้พระคลังในซ้ายจ่ายด้ายดิบให้สังฆการีทำสายสิญจน์ให้พอพระสงฆ์ถือสวด วงเตียงพระมณฑล วงเตียงสรง แล้วให้เอาอ่างจีนไปตั้งสำหรับใส่น้ำชำระเท้าพระสงฆ์คู่หนึ่ง อนึ่งให้ล้อมพระราชวังสานกระจาดใส่เครื่องไทยทานก้นกว้างศอก ๓ นิ้ว ๕๑ ใบ ให้เข้าขอบผูกหวายปิดกระดาษจงทุกใบ แล้วให้หลาวไม้กลัดสำหรับจะได้เย็บกระทงเจิมใส่กระจาด ๑๐๐ กำ ๆ ละ ๓๐ อัน ให้เร่งเอาเข้ามาส่งณทิมดาบชาววังแต่ณวันพุธเดือน ๖ ขึ้น ๗ ค่ำ แล้วให้ไพร่ตักน้ำใส่อ่างจีนชำระเท้าพระสงฆ์ทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้พระคลังราชการจ่ายเสื่ออ่อนให้แก่สนมพลเรือนสำหรับปูเตียงแว่นฟ้า ๔ เตียงสรง ๒ รวม ๖ ผืน อนึ่งให้ขุนสิทธิชาติชีพ่อพราหมณ์ทั้งปวงเข้าไปบอกชาวพระมาลาภูษา ให้ผูกพระธำมรงค์ประจำทิศสำหรับทิศให้ต้องตามทิศ แล้วให้ถวายน้ำกรศน้ำสังข์แล้วโปรยเข้าตอกนำเสด็จเมื่อฟังสวด ๓ วันสมโภชเวียนเทียน ๓ วัน ๆ ละ ๗ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้กรมนาจ่ายเข้าสารซ้อมให้แก่วิเสทหุงถวายพระสงฆ์ ๕๐ รูป เข้า ๒ ถัง ๑๐ ทนาน แล้วให้เอาข้าสารไปส่งท่านข้างในจะได้ใส่กระจาด ๕๐ กระจาด ๆ ละ ๕ ทนาน รวมเข้า ๑๒ ถัง ๑๐ ทนาน เข้ากัน ๒ ราย เปนเข้าสาร ๑๕ ถัง ให้เร่งจ่ายให้แต่ณวันเสาร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๐ ค่ำ อนึ่งให้ขุนภักดีอาสา ขุนโยธาภักดี จัดทนายเลือกหอกไปยกสำรับของคาวของหวานถวายพระสงฆ์เวลาเช้าณวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ๕๐ รูป อนึ่งให้หลวงมหามณเฑียรเชิญพระแสงขอ ชนักต้น ไปตั้งณเตียงพระมณฑลเวลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ อนึ่งให้ฆ้องไชย มโหรีปี่พาทย์ แตรสังข์ กลองแขก เข้าไปเตรียมประโคมเวลาบ่ายณวันเดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ๑๐ ค่ำ ๑๑ ค่ำ ทั้ง ๓ วัน ครั้นรุ่งขึ้นณวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำเวลาเช้าให้เตรียมประโคมอีกเวลาหนึ่ง แลให้เตรียมประโคมเมื่อสมโภชเวียนเทียนณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานณวันเดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ๑๓ ค่ำ ๑๔ ค่ำเวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้ขุนศรีสยุมพร เบิกยืมหม้อเงินต่อชาวพระคลังมหาสมบัติ ๔ คู่ เอาหม้อทองขาว ๓ ชั้น ๓ คู่ใส่น้ำพระพุทธมนตร์ แล้วให้รับเอานางเลิ้งต่อกรมพระนครบาล ๒ คู่ ใบบัวหลวงสำหรับปิดหม้อน้ำด้วยจงทุกใบ แล้วให้เอาถาดตะไลรองหม้อน้ำ เอาไปตั้งณเตียงพระมณฑลเพลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ครั้นถึงณวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ เมื่อโสกันต์นั้น ให้ยกหม้อน้ำพระพุทธมนต์ซึ่งเอามาตั้งนั้นส่งให้ชาวที่ถวายพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ให้สรงเหมือนอย่างทุกครั้ง อนึ่งให้ชาวพระคลังพิมานอากาศเอาพรมใหญ่ไปปู เอาฉากไปตั้งบนพระมหาปราสาท เวลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ กับให้เอาพรมใหญ่ไปปูณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานเมื่อสมโภชเวียนเทียนณวันเดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ๑๓ ค่ำ ๑๔ ค่ำเวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้นายเวรมหาดเล็กจัดมหาดเล็กทั้ง ๔ เวร ส่งให้สนมพลเรือนแต่งเปน อินทร์ พรหม ๑๖ คน แล้วให้จัดมหาดเล็กเชิญพระแสงแห่หว่างเครื่องสูงหน้าหลัง ๑๐ พัชนีคันยาวตามเสด็จ ๗ รวม ๑๗ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้พันเงินชาวพระราชยาน จัดพระราชยาน ๔ องค์ พระเสลี่ยง ๓ องค์ ให้รับเลขต่อ พันพุฒิ พันเทพราช มาหามพระราชยานองค์ละ ๑๐ คน ๔ องค์ ๔๐ คน หามเสลี่ยงองค์ละ ๘ คน ๓ เสลี่ยง ๒๔ คน รวม ๖๔ คน รับส่งเสด็จพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ฟังสวดและสมโภชเวียนเทียนวันละ ๗ องค์ทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้ชาวที่เตรียมเคียงพระราชยาน พระเสลี่ยงพระเจ้าลูกเธอหลานเธอเมื่อเสด็จทรงฟังสวด เมื่อสมโภชเวียนเทียนวันละ ๔ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้หลวงแก้วพระคลังสวน ส่งใบตองตานีสำหรับเย็บกระทงรองกระจาดแห้ง ๒๐ มัด ๆ ละ ๑๐ ยอด สด ๓๐ มัด ๆ ละ ๑๕ ยอด มละกอลูกใหญ่สำหรับแกะรูปสัตว์ใส่บายศรี ๑๕๐ ใบ ให้เร่งเอามาส่งณทิมดาบชาววังณวันเสาร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๐ ค่ำ อนึ่งให้นายเวรปลัดเวร พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งโสกันต์นั้น เอาพระเขนยที่ในเจ้ามาแต่งรับเสด็จเมื่อเสด็จฟังสวดทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้ขับไม้ขัณเฑาะว์ไปเตรียมแห่นำเสด็จเมื่อเสด็จฟังสวด โสกันต์ เวียนเทียนวันละ ๗ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้มหาดไทยกลาโหมหมายบอกข้าทูลลออง ฯ ผู้ใหญ่ผู้น้อยฝ่ายทหารพลเรือนให้พร้อมกัน รับแว่นสมโภชเวียนเทียน พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานณวันเดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ๑๓ ค่ำ ๑๔ ค่ำเวลาบ่าย ๒ โมงกับ ๗ บาททั้ง ๓ วัน อนึ่งให้ราชบัณฑิตเชิญพระสารีริกธาตุ พระไชย เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลเพลาเช้าณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ อนึ่งให้ พันพุฒ พันเทพราช เกณฑ์เลขส่งให้พันเงินชาวพระราชยานหามพระราชยานองค์ละ ๑๐ คน ๔ องค์ ๔๐ คน หามพระเสลี่ยงองค์ละ ๘ คน ๓ เสลี่ยง ๒๔ คน รวม ๖๔ คน ให้เกณฑ์ส่งให้แต่ณวันพฤหัสบดีเดือน ๖ ขึ้น ๘ ค่ำ อนึ่งให้พระราชมานูเกณฑ์ปี่กลองชนะ ๑๐ คู่ ๒๐ คน แตรงอน ๓ คู่ แตรฝรั่ง ๒ คู่ รวม ๕ คู่ ๑๐ คน สังข์ ๑ คน รวมทั้งสิ้น ๓๑ คนแห่ทั้ง ๖ วัน อนึ่งเกณฑ์ข้าทูลลออง ฯ เคียงพระราชยาน พระเสลี่ยง องค์ละ ๔ คน ๗ องค์ ๒๘ คน ให้มาเคียงแห่ทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้ตัวสี่ชาววังกำกับเครื่องสูงแห่หน้า ๒ คน อนึ่งให้ท่านพนักงานข้างในแต่งเครื่องจบพระหัตถ์เครื่องทองใหญ่ให้มีพุ่มเข้าตอกดอกไม้ธูปเทียนสำหรับเครื่องให้พร้อม ส่งให้สนมพลเรือนเชิญไปตั้งณวันเดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ๑๐ ค่ำ ๑๑ ค่ำ เวลาบ่ายวันละสำรับ ๓ วัน ๓ สำรับ ๑๒ ค่ำเวลาเช้าสำรับ ๑ รวม ๔ สำรับ แล้วให้แต่งเครื่องกระยาสนานให้ครบส่งให้สนมพลเรือนแต่ณวันศุกร์เดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ เวลาบ่ายให้ทันเข้าพระมณฑล แล้วให้เชิญพระชัณษาพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์ส่งให้สนมพลเรือนเชิญไปตั้งด้วย แล้วให้จ่ายเทียนให้สนมพลเรือนสำหรับตามกลางคืนหนักเล่มละ ๖ สลึง คืนละ ๒๐ เล่ม ๓ คืนเปนเทียน ๖๐ เล่มอย่าให้ขาดได้ อนึ่งให้วิเสทกลางของคาวของหวานแต่งสำรับถวายพระสงฆ์เวลาเช้าณวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ของคาว ๕๐ สำรับ ๆ ละสลึงเฟื้อง ของหวาน ๕๐ สำรับ ๆ ละสลึง แล้วให้เบิกเข้าสารซ้อมต่อกรมนามาหุงถวายพระสงฆ์ ๒ ถัง ๑๐ ทนาน อนึ่งให้วิเสทนอกแต่ง บายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน รวม ๓ สำรับ ให้มีเข้าขันเชิง พานรองน้ำวักแว่นเวียนเทียน ๆ ติดแว่น เทียนยอดบายศรี แป้งหอม น้ำมันหอม มะพร้าวแก้ว เครื่องบายศรีเปดปากทอง ของเคียงให้พร้อม แล้วให้ยกเข้าไปตั้งณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานณวันเดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ ๑๓ ค่ำ ๑๔ ค่ำเวลาบ่ายให้ทันฤกษ์ ๒ โมงกับ ๗ บาท ทั้ง ๓ วัน แล้วให้แต่งบายศรีตอง ๓ ชั้น ใส่ขนมเล็กน้อยกล้วยอ้อยหมากพลูธูปเทียนเข้าตอกดอกไม้ แล้วให้เย็บกระทงเปล่าน้อย ๆ สำหรับบัตร ๓๐ ใบ ให้มีเครื่องกระยาบวชสำหรับจะได้บูชาเทวดา ให้เอาเข้าไปส่งให้แก่โหรแต่เวลาบ่ายณวันอาทิตย์เดือน ๖ ขึ้น ๑๑ ค่ำ อนึ่งให้วิเสทหมากพลูแต่งเภสัชอังคาสน์ถวายพระสงฆ์ณวันเดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ๑๐ ค่ำ ๑๑ ค่ำเวลาบ่ายวันละ ๕๐ ซอง ๑๒ ค่ำเวลาเช้า ๕๐ ซอง แล้วให้แต่งน้ำชาถวายพระสงฆ์ทั้ง ๔ เพลา และให้เจ้าพนักงานทั้งนี้เตรียมการให้พร้อมเหมือนอย่างโสกันต์ทุกครั้งตามรับสั่ง ๓ หมายรับสั่งเปลี่ยนแปลงเรื่องพระราชพิธีโสกันต์ พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ๗ พระองค์ ปีกุญ จ.ศ. ๑๑๖๕ (พ.ศ. ๒๓๔๖) --------------------------- ด้วยเจ้าพระยาศรีธรมาธิราช รับสั่งใส่เกล้า ฯ สั่งว่า ซึ่งสั่งไปแต่ก่อน จะตั้งมงคลการโสกันต์พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ๗ พระองค์ จะได้ยกตั้งสวดณวันเดือน ๖ ขึ้น ๙ ค่ำ ๑๐ ค่ำ ๑๑ ค่ำ รุ่งขึ้นณวันจันทร์เดือน ๖ ขึ้น ๑๒ ค่ำ จะได้โสกันต์นั้น หลวงโลกทีปมีชื่อปฤกษาสมเด็จพระพนรัต คำณวนพระฤกษ์ทูลเกล้า ฯ ถวาย จะได้ตั้งมงคลการโสกันต์พระเจ้าลูกเธอหลานเธอเลื่อนออกไป จะได้ตั้งสวดณวันเดือน ๖ แรม ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำเวลาบ่าย รุ่งขึ้นณวันพฤหัสบดีเดือน ๖ แรม ๗ ค่ำ เวลาเช้าโมงหนึ่งกับ ๓ บาท แปรพระพักตรไปทิศอิสาณ เปนกำหนดพระเกศฉินทฤกษ์ จรดพระกรรบิดกรรไกร ครั้นรุ่งขึ้นณวันเดือน ๖ แรม ๗ ค่ำ ๘ ค่ำ ค่ำ เพลาบ่าย ๒ โมงกับ ๗ บาท พระฤกษ์จะได้สมโภชเวียนเทียน ๓ วันนั้นให้มหาดไทย กลาโหม หมายบอกเจ้าพนักงานทั้งปวงเหมือนอย่างสั่งมาแต่ก่อน ให้ทั่วจงทุกพนักงารตามรับสั่ง เกณฑ์เลขหามพระราชยานองค์ละ ๑๐ คน ๔ องค์ ๔๐ คน หามพระเสลี่ยงองค์ละ ๘ คน ๓ เสลี่ยง ๒๔ คน พันเงินคุม ๑ เชิญเครื่องสูง เครื่อง ๕ ชั้น ๒ สำรับ บังพระสูรย์ ๒ สำรับ บังแทรก ๒ สำรับ รวม ๔๔ คน พันทองคุม ๑ รวมทั้งสิ้น ๔๕ คน เคียงพระราชยาน ๔ เคียงพระเสลี่ยง ๓ องค์ละ ๔ คน รวม ๗ องค์ ๒๘ คน เชิญพระแสงแห่หว่างเครื่องสูง หน้า ๖ หลัง ๔ รวม ๑๐ คน เปนอินทร์ ๘ พรหม ๘ รวม ๑๖ คน กำกับเครื่องสูง ๒ กลองชนะจ่า ๒ กลอง ๙ คู่ ๑๘ รวม ๒๐ คน แตรงอน ๓ คู่ แตรฝรั่ง ๒ รวม ๕ คู่ ๑๐ คน สังข์ ๑ รวม ๑๑ คน ๔ เรื่องพระราชพิธีโสกันต์พระเจ้าหลานเธอ ๖ พระองค์ ปีกุญ จ.ศ. ๑๑๖๕ (พ.ศ. ๒๓๔๖) --------------------------- ด้วยเจ้าพระยาศรีธรมาธิราช รับสั่งใส่เกล้า ฯ สั่งว่า หลวงโลกทีปโหรมีชื่อคำณวนพระฤกษ์ทูลเกล้า ฯ ถวาย ว่าพระฤกษ์จะได้ตั้งมงคลการโสกันต์ พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าลมุด พระองค์เจ้าดุษฎี พระองค์เจ้ายิ่ง พระองค์เจ้าสุมา พระองค์เจ้าสังขทัต พระองค์เจ้างิ้วฉิมพลี รวม ๖ พระองค์ ณพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทพร้อมในพระราชพิธีสัมพัจฉรฉินท์ แลพระเจ้าหลานเธอซึ่งจะโสกันต์นั้นจะเสด็จออกทรงฟังสวดพระพุทธมนตร์ ณวันเดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำ ๑๒ ค่ำ ๑๓ ค่ำ เวลาบ่าย ๓ โมงทั้ง ๓ วัน ครั้นถึงณวันเสาร์เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำ ปีกุญเบญจศก เวลาย่ำรุ่งแล้วโมงหนึ่งกับ ๓ บาท พระเจ้าหลานเธอจะได้เเปรพระพักตรไปทิศหรดี เปนกำหนดพระฤกษ์เกศฉินฤกษ์ จรดพระกรรบิดกรรไกร พระสงฆ์ในพระราชพิธี ๖๔ รูป จะได้รับพระราชทานฉันแล้วจะได้ถวายไทยทาน ครั้นเพลาบ่ายโมง ๔ บาทพระฤกษ์จะได้ตั้ง บายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน สมโภชเวียนเทียนพระเจ้าหลานเธอ เวลาบ่ายณวันเสาร์เดือน ๔ แรม ๑๔ ค่ำเวลาหนึ่งนั้น ให้สนมตำรวจนอกปลูกร้านสรงขึ้นที่มุขพระมหาปราสาทด้านตวันตกริมข้างใต้ให้มั่นคง แล้วให้เอาเตียงขึ้นไปตั้งสำหรับพระเจ้าหลานเธอโสกันต์แล้วจะได้สรง แลเตียงนั้นให้มีเสาขื่อโครงเพดานผ้าขาว มีระบายรอบทั้ง ๔ ด้าน ให้ปลูกเหมือนอย่างทุกครั้ง ให้ปลูกให้แล้วแต่ณวันจันทร์เดือน ๔ แรม ๙ ค่ำ อนึ่งให้ชาวพระมาลาภูษาพระแสงต้น แต่งเครื่องพระกระยาสนาน แล้วให้เชิญพระธำมรงค์ พระกรรบิดกรรไกร แลลวดทอง ลวดเงิน พายทอง พายเงิน แลพระเขนยรองพระกร ฉลองพระองค์แลพระภูษา แล้วให้จับมงคลยันต์ถวายพระเจ้าหลานเธอเมื่อเสด็จออกทรงฟังสวดพระพุทธมนต์ทั้ง ๖ พระองค์ แล้วให้จัดพานรองเครื่องกระยาสนาน ๑ มกรูดส้มป่อย ๑ ใบมะตูมหญ้าแพรก ๑ แลพระธำมรงค์สำหรับทิศ อนึ่งให้สนมพลเรือนเบิกยืมหม้อเงินต่อท่านข้างใน ใส่น้ำพระพุทธมนต์ไปตั้ง ๘ คู่ และให้ทำบัตรหยวกกล้วย ๔ มุม ใหญ่ ๑ น้อย ๑ คางหมู ๑ รวม ๓ บัตรส่งให้โหรแต่ณวันศุกร์เดือน ๔ แรม ๑๓ ค่ำเวลาบ่าย ให้เบิกเสื่ออ่อนต่อพระคลังราชการปูเตียงที่สรงด้วย แล้วให้รับพระชันษาพระเจ้าหลานเธอซึ่งจะได้โสกันต์ต่อท่านข้างใน เชิญไปตั้งณเตียงพระมณฑลให้ทันตั้งน้ำวงด้ายณวันพุธเดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำ อนึ่งให้ขุนสิทธิชาติชีพ่อพราหมณ์ทั้งปวง เข้าไปบอกชาวพระมาลาภูษาให้ผูกพระธำมรงค์ประจำทิศให้ต้องตามทิศ แลให้รดน้ำกรศน้ำสังข์ และให้เตรียมโปรยเข้าตอกวันละ ๖ คนเมื่อเสด็จออกทรงฟังสวดพระพุทธมนตร์ อนึ่งให้ขับไม้บัณเฑาะว์มาเตรียมรับเสด็จเมื่อออกทรงฟังสวดวันละ ๖ คนทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้โหรมีชื่อรับบัตรต่อสนมพลเรือน แล้วให้เตรียมรับเสด็จส่งเสด็จเมื่อทรงฟังสวดพระพุทธมนตร์วันละ ๖ คน อนึ่งให้ล้อมวังสานกระจาดก้นกว้างศอกหนึ่ง ๖๔ ใบ ให้เข้าขอบผูกหวายปิดกระดาษจงทุกใบ อย่าให้เอากระจาดปาฏิโมกข์มาส่งเปนอันขาดทีเดียว ให้เร่งสานกระจาดอื่นมาส่งณทิมดาบชาววังแต่ณวันพฤหัสบดีเดือน ๔ แรม ๑๒ ค่ำ อนึ่งให้กรมนาจ่ายเข้าสารสำหรับใส่กระจาด ๆ ละ ๕ ทนาน กระจาด ๖๔ ใบ เปนเข้าสาร ๑๖ ถัง อนึ่งให้วิเสทนอกแต่ง บายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน ๓ สำรับ ให้มีเข้าขันเชิง พานรองน้ำวักแว่นเวียนเทียน ๆ ติดแว่น เทียนยอดบายศรี แป้งหอมน้ำมันหอม เครื่องบายศรี มพร้าวแก้ว เปดปากทองของเคียงให้พร้อม ให้ยกไปตั้งแต่ณวันศุกร์เดือน ๔ แรม ๑๓ ค่ำเวลาบ่ายโมงหนึ่งกับ ๔ บาท แล้วให้แต่งบายศรีตอง ๓ ชั้น ให้มีขนมเล็ก ขนมน้อย กล้วยอ้อยหมากพลู เข้าตอกดอกไม้ธูปเทียน แล้วให้เย็บกระทงน้อย ๆ สำหรับบัตร ๓๐ ใบ ให้มีเครื่องกระยาบวชสำหรับจะได้บูชาเทวดา ให้เอาไปส่งให้โหรแต่ณวันศุกร์เดือน ๔ แรม ๑๓ ค่ำเวลาบ่ายอย่าให้ขาดได้ อนึ่งให้พระคลังราชการจ่ายเสื่ออ่อนให้สนมพลเรือนสำหรับปูที่สรงให้พอ แลให้เจ้าพนักงารเตรียมการให้พร้อมจงทุกพนักงารตามรับสั่ง หัวข้อ: Re: ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ ภาคที่ ๑๗ เรื่องหมายรับสั่งบางเรื่องในรัชกาลที่ ๑ แลที่ ๒ เริ่มหัวข้อโดย: Kimleng ที่ 06 กุมภาพันธ์ 2569 15:35:51 ๕ เรื่องพระราชพิธีโสกันต์พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ๑๐ พระองค์ ปีชวด จ.ศ. ๑๑๖๖ (พ.ศ. ๒๓๔๗) --------------------------- ด้วยเจ้าพระยารัตนาพิพิธ ผู้ว่าที่สมุหนายก รับสั่งใส่เกล้า ฯ สั่งว่า หลวงโลกทีปแลโหรมีชื่อคำณวนพระฤกษ์ทูลเกล้า ฯ ถวาย ว่าพระฤกษ์จะได้ตั้งมงคลการโสกันต์ พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าดารากร ๑ พระองค์เจ้าดวงจักร ๑ รวม ๒ พระเจ้าลูกเธอในพระราชวังบวร ฯ พระองค์เจ้าสุทธ ๑ พระองค์เจ้าบัว ๑ พระองค์เจ้าปุก ๓ พระองค์เจ้าดุษฎี ๑ รวม ๔ พระเจ้าหลานเธอ ในกรมหลวงอิศรสุนทร เจ้าผะอบ ๑ ในกรมหลวงนรินทรรณเรศร์ เจ้าสมร่าง ๑ ในกรมขุนพิทักษมนตรี เจ้ายิ้ม ๑ เจ้าพลับ ๑ รวม ๔ รวมทั้งสิ้น ๑๐ พระองค์ ณพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระสงฆ์ ๕๐ รูปจะได้เจริญพระพุทธมนต์ ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำ ปีชวดฉศก เวลาบ่าย ๒ โมง ๖ บาท แล้วจะได้เชิญพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์เสด็จออกฟังสวดทั้ง ๓ วัน ครั้นรุ่งขึ้นณวันพฤหัสบดี เดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำเวลารุ่งแล้วโมงกับบาทหนึ่ง แปรพระพักตรไปทิศอิสาณ เปนกำหนดพระเกศฉินทฤกษ์ จรดพระกรรบิดกรรไกร แล้วพระสงฆ์จึงรับพระราชทานฉัน ถวายเครื่องไทยทาน แล้วพระฤกษ์จะได้สมโภชเวียนเทียนพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งโสกันต์ณพระที่นั่งจักพรรดิพิมาน ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ๘ ค่ำ ๙ ค่ำ เวลาบ่าย ๒ โมง ๓ บาท ทั้ง ๓ วันนั้น ให้ ๔ ตำรวจเอาเตียงแว่นฟ้าสำหรับพระราชพิธีตรุษเข้าไปตั้งเตียง ๑ ให้มีเสาขื่อโครงเพดานมีระบาย กับเตียงรองพระพุทธรูปด้วยเตียง ๑ แล้วให้ปลูกศาลเทวดาด้านตวันออกศาล ๑ ลดเปนสองชั้น มีตาชแลงปักธงด้วย ให้ปลูกศาลเทวดาแล้วเอาเตียงเข้าไปตั้งให้แล้วแต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำเวลาเช้า อนึ่งให้สนมตำรวจนอกปลูกเกยลดเปนสองชั้น รับเสด็จที่พระแกลท้ายพระมหาปราสาทด้านตวันออกเกย ๑ แล้วให้ปลูกร้านสรงที่มุขพระมหาปราสาทด้านตวันตกข้างใต้ให้มั่นคงดี แล้วให้เอาเตียงสำหรับสรงไปตั้ง ให้มีเสาขื่อโครงเพดานดาดผ้าขาวมีระบายทั้ง ๔ ด้านเตียง ๑ ให้ทำม้าสำหรับพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ จะเสด็จขึ้นทางพระแกล ๒ ม้า แล้วให้เอาม่านขาวผูกเตียงที่สรง ๓ ผืนให้เร่งทำให้แล้วแต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำเวลาเช้า อนึ่งให้ชาวพระมาลาภูษาแต่งเครื่องพระกระยาสนาน และให้เชิญพระธำมรงค์และเครื่องพิไชยสงคราม พระกรรบิดกรรไกร ลวดทอง ลวดเงิน พายทอง พายเงิน รองเครื่องสรงสนาน รองมะกรูดส้มป่อย ใบมตูมหญ้าแพรก และพระธำมรงค์สำหรับทิศกับพระมงคลยันต์ และตกแต่งการให้พร้อม ให้เอาเข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำเวลาเช้า แลให้ถวายพระมงคลยันต์พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอทั้ง ๑๐ พระองค์ แล้วให้เชิญพระกลดไปกั้นเมื่อเสด็จออกฟังสวด เวียนเทียนวันละ ๑๐ พระองค์ทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้หลวงสำเร็จพระขรรค์ หลวงสรรพอาวุธ เชิญพระแสงหอกองค์ ๑ พระแสงง้าวองค์ ๑ พระแสงดาบไทยองค์ ๑ พระแสงดาบยี่ปุ่นองค์ ๑ รวม ๔ องค์ แลให้เชิญโล่ห์พื้นสักหลาดหักทองขวางคู่ ๑ ทวน ๒ คัน เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่เวลาเช้า ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ อนึ่งให้พระอัคเนศร หลวงศรสำแดง เชิญพระแสงปืนคาบศิลาไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่เวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๒ องค์ อนึ่งให้แสงสรรพายุทธเชิญพระแสงขอ ๑ ชนักต้น ๑ ไปตั้งณเตียงพระมณฑลเวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ อนึ่งให้พันทองชาวเครื่องพระอภิรมย์ เชิญพระเสมาธิปัติ ๑ พระฉัตรไชย ๑ พระเกาวพ่าย ๑ รวม ๓ องค์เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลแต่เวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ อนึ่งให้สังฆการีเชิญธงไชย กระบี่ครุฑ ไปตั้งณเตียงพระมณฑลคู่ ๑ แล้วให้นิมนต์พระสงฆ์ราชาคณะ ๕๐ รูปจำเริญพระพุทธมนต์เวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน แล้วให้รับเภสัชอังคาสน์ต่อวิเสทมากพลูถวายพระสงฆ์ แลให้เบิกด้ายดิบต่อพระคลังในซ้าย ทำสายสิญจน์วงเตียงพระมณฑล วงเตียงที่สรง สำหรับพระสงฆ์ถือสวดด้วย อนึ่งให้ชาวพระคลังศุภรัตเอาอาสนะไปแต่งที่ถวายพระสงฆ์ให้พอ ๕๐ รูป แล้วให้เอาผ้าสบงเตรียมทูลเกล้า ฯ ถวายจบพระหัตถ์ ๕๐ ผืน อนึ่งให้โหรมีชื่อเตรียมรับเสด็จส่งเสด็จพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ๑๐ พระองค์ ซึ่งจะโสกันต์ แล้วให้รับบัตรแลเครื่องบัตรบูชาเทวดาตามธรรมเนียม อนึ่งให้ชาวพระคลังมหาสมบัติเอากระโถนขันน้ำไปตั้งถวายพระสงฆ์ให้พอ ๕๐ รูป อนึ่งให้ชาวพระคลังวิเศษจ่ายผ้าขาวนางเหยี่ยวให้แก่โหรสำหรับปูศาล ๒ ท่อน ๆ หนึ่งยาว ๘ ศอก สำหรับรองศาลท่อนหนึ่งยาว ๓ ศอก ให้จ่ายให้แต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ อนึ่งให้กรมพระนครบาลเอานางเลิ้งที่ใหญ่ใบสนิทดี ส่งไปให้แก่ขุนศรีสยุมพรชาวน้ำสรง สำหรับจะได้ใส่น้ำพระพุทธมนต์ ๒ คู่ ใบบัวหลวงสำหรับปิดปากหม้อน้ำ ๑๐ ใบ สังเวียนฟางรองหม้อน้ำ ๔ ขด สังเวียนฟางเช็ดเท้าพระสงฆ์ ๒ อัน ให้เร่งเอาเข้ามาส่งแต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำเวลาเช้า อนึ่งให้สนมพลเรือนรับเครื่องจบพระหัตถ์เครื่องทองใหญ่ ต่อท่านพนักงารข้างในเชิญไปตั้งณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำ เวลาบ่ายวันละสำรับ ขึ้น ๗ ค่ำเวลาเช้าสำรับหนึ่ง รวม ๔ วัน ๔ สำรับ ให้มีพุ่มเข้าตอกดอกไม้สำหรับเครื่องให้พร้อม แล้วให้เบิกเสื่ออ่อนต่อพระคลังราชการปูเตียงแว่นฟ้า ๔ เตียงสรง ๒ รวม ๖ ผืน แล้วให้เบิกผ้าขาวต่อชาวพระคลังวิเศษไปปูเตียงสรงผืน ๑ แล้วให้เบิกยืมหม้อเงิน ๔ คู่ หม้อทองขาว ๔ คู่ รวม ๘ คู่ ต่อท่านข้างในใส่น้ำพระพุทธมนตร์ แล้วรับพระชันษาพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะได้โสกันต์ต่อท่านข้างใน เชิญไปตั้งณเตียงพระมณฑลเวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ แล้วให้ทำบัตรหยวกกล้วยใหญ่ ๔ มุม ๑ เล็ก ๔ มุม ๑ คางหมู ๑ รวม ๓ บัตร ส่งให้โหรเวลาบ่ายณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๖ ค่ำ อนึ่งให้พระคลังในซ้ายจ่ายด้ายดิบให้สังฆการีทำสายสิญจน์ให้พอพระสงฆ์ถือสวด วงเตียงพระมณฑล วงเตียงสรง แล้วให้เอาอ่างจีนไปตั้งสำหรับใส่น้ำชำระเท้าพระสงฆ์คู่ ๑ อนึ่งให้ล้อมวังสานกระจาดสำหรับใส่เครื่องไทยทานก้นกว้างศอก ๓ นิ้ว ๕๑ ใบ ให้เข้าขอบปิดกระดาษจงทุกใบ แล้วให้หลาวไม้กลัดสำหรับจะได้เย็บกระทงเจิมใส่กระจาด ๑๐๐ กำ ๆ ละ ๓๐ อัน ให้เร่งเอาเข้ามาส่งณทิมดาบชาววังณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๕ ค่ำ แล้วเกณฑ์ไพร่ตักน้ำใส่อ่างจีนชำระเท้าพระสงฆ์ทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้พระคลังราชการจ่ายเสื่ออ่อนให้แก่สนมพลเรือนสำหรับปูเตียงแว่นฟ้า ๔ เตียงสรง ๔ รวม ๘ ผืน อนึ่งให้ขุนสิทธิชาติชีพ่อพราหมณ์ทั้งปวงเข้าไปบอกชาวพระมาลาภูษาให้ผูกพระธำมรงค์ประจำทิศสำหรับทิศให้ต้องตามทิศ แล้วให้ถวายน้ำกรศน้ำสังข์ แล้วให้โปรยเข้าตอกนำเสด็จเมื่อฟังสวด ๓ วัน เมื่อสมโภชเวียนเทียน ๓ วัน ๆ ละ ๑๐ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้กรมนาจ่ายเข้าสารซ้อมหุงถวายพระสงฆ์ ๕๐ รูป เข้า ๒ ถัง ๑๐ ทนาน แล้วให้เอาเข้าสารไปส่งท่านข้างในจะได้ใส่กระจาด ๕๐ กระจาด ๆ ละ ๕ ทนานเปนเข้าสาร ๑๒ ถัง ๑๐ ทนาน เข้ากัน ๒ ราย เปนเข้าสาร ๑๕ ถัง ให้เร่งจ่ายให้เเต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๖ ค่ำ อนึ่งให้ขุนภักดีอาสา ขุนโยธาภักดี จัดทนายเลือกหอกไปยกสำรับของคาวของหวานถวายพระสงฆ์เวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ๕๐ รูป อนึ่งให้ฆ้องไชย มโหรี ปี่พาทย์ แตรสังข์ กลองแขก เข้าไปเตรียมประโคมเวลาบ่ายณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำทั้ง ๓ วัน ครั้นรุ่งขึ้นณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำเวลาเช้า ให้เตรียมประโคมอิกเวลา ๑ แลให้เตรียมประโคมเมื่อสมโภชเวียนเทียน ณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ๘ ค่ำ ๙ ค่ำเวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้ขุนศรีสยุมพร เบิกยืมหม้อเงินต่อชาวพระคลังมหาสมบัติ ๔ คู่ หม้อทองขาวสามชั้น ๓ คู่ใส่น้ำพระพุทธมนตร์ แล้วให้รับเอานางเลิ้งต่อกรมพระนครบาล ๒ คู่ ใบบัวหลวงสำหรับปิดปากหม้อน้ำจงทุกใบ แล้วให้เอาถาดตะไลรองหม้อน้ำเข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลเวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ครั้นถึงณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำเมื่อโสกันต์นั้น ให้ยกน้ำพระพุทธมนตร์ซึ่งเอามาตั้งส่งให้ชาวที่ถวายพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ให้ส่งเหมือนอย่างทุกครั้ง อนึ่งให้ชาวพระคลังพิมานอากาศเอาพรมใหญ่ไปปู เอาฉากไปตั้งบนพระมหาปราสาทเวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ แล้วให้เอาพรมใหญ่ไปปูณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน เมื่อสมโภชเวียนเทียนณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ๘ ค่ำ ๙ ค่ำเวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้ชาวพระราชยานจัดเสลี่ยงงารับเสด็จพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์ ๑๐ องค์ ให้มาเตรียมรับเสด็จส่งเสด็จแต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำไปจนณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๙ ค่ำเวลาบ่าย อนึ่งให้ชาวที่เตรียมเคียงพระเสลี่ยงพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ เมื่อทรงฟังสวดสมโภชเวียนเทียนวันละ ๑๐ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้นายเวร ปลัดเวร พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ที่จะโสกันต์นั้น เอาพรม เอาเขนยที่ในเจ้ามาแต่งรับเสด็จในฉากเมื่อทรงฟังสวดพระพุทธมนต์ทั้ง ๓ วัน อนึ่งให้พระแก้วพระคลังสวน ส่งใบตองตานีสำหรับเย็บกระทงรองกระจาด แห้ง ๒๐ มัด ๆ ละ ๑๐ ยอด สด ๓๐ มัด ๆ ละ ๑๕ ยอด มะละกอลูกใหญ่สำหรับแกะรูปสัตว์ใส่บายศรี ๑๕๐ ใบ ให้เร่งเอามาส่งณทิมดาบชาววังณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๕ ค่ำ อนึ่งให้ขับไม้บัณเฑาะว์ไปเตรียมนำเสด็จ เมื่อเสด็จฟังสวด โสกันต์ เวียนเทียนวันละ ๑๐ คนทั้ง ๖ วัน อนึ่งให้มหาดไทย กลาโหม หมายบอกข้าทูลลออง ฯ ผู้ใหญ่ผู้น้อยให้พร้อมกันรับแว่นสมโภชเวียนเทียนพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ๘ ค่ำ ๙ ค่ำเวลาบ่าย ๒ โมงกับ ๓ บาททั้ง ๓ วัน อนึ่งให้ราชบัณฑิต เชิญพระสารีริกธาตุ พระฉัตรไชย เข้าไปตั้งณเตียงพระมณฑลเวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ อนึ่งให้ท่านพนักงารข้างในแต่งเครื่องจบพระหัตถ์ เครื่องทองใหญ่ ให้มีพุ่มเข้าตอกดอกไม้ธูปเทียนสำหรับเครื่องให้พร้อม ส่งให้สนมพลเรือนไปตั้งณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำ เวลาบ่ายวันละสำรับ ๓ วัน ๓ สำรับ รุ่งขึ้นณวัน ๗ ค่ำ เวลาเช้าอิกสำรับ ๑ แล้วให้แต่งเครื่องกระยาสนานให้ครบส่งให้สนมพลเรือนแต่ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำเวลาบ่ายให้ทันเข้าพระมณฑล แล้วให้เชิญพระชันษาพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ซึ่งจะโสกันต์ส่งให้สนมพลเรือนเชิญไปตั้งด้วย แล้วให้จ่ายเทียนให้สนมพลเรือนสำหรับตามกลางคืนหนักเล่มละ ๖ สลึง คืนละ ๒๐ เล่ม ๓ คืนเปนเทียน ๖๐ เล่มอย่าให้ขาดได้ อนึ่งให้วิเสทกลางของคาวของหวาน แต่งสำรับถวายพระสงฆ์เวลาเช้าณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ของคาว ๕๐ สำรับ ๆ ละสลึงเฟื้อง ของหวาน ๕๐ สำรับ ๆ ละสลึง ให้มีขนมจีนน้ำยาด้วย แล้วให้เบิกเข้าสารซ้อมต่อกรมนามาหุงถวายพระสงฆ์ ๒ ถัง ๑๐ ทนาน อนึ่งให้วิเสทนอกแต่ง บายศรีแก้ว บายศรีทอง บายศรีเงิน รวม ๓ สำรับ ให้มีเข้าขันเชิง พานรองน้ำวักแว่นเวียนเทียน เทียนติดแว่น เทียนยอดบายศรี แป้งหอม น้ำมันหอม มะพร้าวแก้ว เครื่องบายศรีเป็ดปากทองของเคียงให้พร้อม แล้วให้ยกเข้าไปตั้งณพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ ๘ ค่ำ ๙ ค่ำ เวลาบ่ายให้ทันฤกษ์ ๒ โมงกับ ๓ บาท ทั้ง ๓ วัน แล้วให้แต่งบายศรีตอง ๓ ชั้น ให้มีขนมเล็กน้อย หมากพลูธูปเทียนเข้าตอกดอกไม้ แล้วให้เย็บกระทงเปล่าน้อย ๆ สำหรับบัตร ๓๐ ใบ ให้มีเครื่องกระยาบวชสำหรับจะได้บูชาเทวดา ให้เอาเข้าไปส่งให้แก่โหรแต่เวลาบ่ายณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๖ ค่ำ แต่บายศรีตองนั้นให้ส่งณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ กับให้เอาเข้าขันเชิง พานรองน้ำวักแว่นเวียนเทียน เทียนติดแว่น มาตั้งณเตียงพระมณฑลด้วย อนึ่งให้วิเสทหมากพลูแต่งเภสัชอังคาสน์ถวายพระสงฆ์ ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำ เวลาบ่ายวันละ ๕๐ ซอง ขึ้น ๗ ค่ำ เวลาเช้า ๕๐ ซอง แล้วให้แต่งน้ำอัฐบาลถวายพระสงฆ์ ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ๕ ค่ำ ๖ ค่ำ เวลาบ่ายทั้ง ๓ วัน ครั้นรุ่งขึ้นณเดือน ๑๑ ขึ้น ๗ ค่ำ เวลาเช้า ให้แต่งน้ำชาถวายพระสงฆ์อีกเพลาหนึ่ง ให้พร้อมเหมือนอย่างโสกันต์ทุกครั้งตามรับสั่ง ๖ หมายรับสั่งเปลี่ยนแปลงเรื่องพระราชพิธีโสกันต์พระเจ้าลูกเธอ หลานเธอ ๑๐ พระองค์ ปีชวด จ.ศ. ๑๑๖๖ (พ.ศ. ๒๓๔๗) --------------------------- ณวันเดือน ๑๑ ขึ้น ๔ ค่ำ ปีชวดฉศก เวลาบ่ายโมง ฉิมทนายเรือนมาบอกว่า ท้าววรจันทร์สั่งว่า ซึ่งพระเจ้าลูกเธอ หลานเธอโสกันต์ทรงพระเสลี่ยงนั้นให้งดไว้ คงทรงเสลี่ยงแต่พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าดารากร พระองค์เจ้าดวงจักร ๒ พระองค์ ทรงทั้งเสด็จฟังสวดพระพุทธมนต์ ทรงทั้งเสด็จสมโภชเวียนเทียน รวม ๖ วัน เมื่อฉิมบอกนั้น ต่อหน้า ฯ พณ ฯ มหาดไทย ฯ พณฯ กรมวัง พระยาบำเรอภักดิ์ พระยาธิเบศร์โกษา นั่งอยู่ด้วย. ขอขอบคุณที่มา ↩ ห้องสมุด ดิจิทัล วัชรญาณ |