กำยาน (Frankincense) สื่อกลางการขอพรเทพเจ้า

เตาจุด "กำยาน" บูชาเทพเจ้าเพื่อแสดงความเคารพต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์

กำยาน (Frankincense) สื่อกลางการขอพรเทพเจ้า

(Frankincense) คือยางหอมที่ได้จากเปลือกต้นไม้สกุล Boswellia ซึ่งเมื่อแห้งแล้วจะมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว นิยมนำมาจุดเพื่อสร้างบรรยากาศผ่อนคลาย (อโรมา) บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ โดยเฉพาะองค์เทพในศาสนาฮินดู เพื่อความศักดิ์สิทธิ์และความเป็นสิริมงคล รวมถึงใช้ในอุตสาหกรรมน้ำหอมและเครื่องสำอาง

กำยาน ได้มาจากพืชในสกุล Boswellia โดยเฉพาะ Boswellia sacra ที่ใช้ในการทำเครื่องหอมและน้ำหอม ดยการขูดเปลือกต้นไม้และปล่อยให้ยางซึมออกมาและแข็งตัว ยางที่แข็งตัวนี้เรียกว่าน้ำตา ไม้พันธุ์นี้มีด้วยกันหลายสปีชีส์แต่ละสปีชีส์ก็ผลิตยางต่างชนิดกัน ขึ้นอยู่กับดินและอากาศ คุณภาพของยางก็ต่างกันออกไปแม้แต่ในสปีชีส์เดียวกัน

ต้น Boswellia ถือกันเป็นพันธุ์ไม้ที่แปลกเพราะสามารถเจริญเติบโตได้ในภาวะสิ่งแวดล้อมที่ไม่น่าจะขึ้นได้เช่นบางครั้งก็ดูเหมือนจะงอกออกมาจากหิน

ต้น Boswellia จะเริ่มออกยางเมื่ออายุราว 8 ถึง 10 ปี การเก็บยางทำกันสองสามครั้งต่อปี ครั้งหลังสุดจะเป็นยางที่มีคุณภาพดีที่สุดเพราะมีอัตราเทอร์พีน, เซสควีเทอร์พีนและไดเทอร์พีนที่สูงขึ้นที่ทำให้หอมแรงขึ้น โดยทั่วไปแล้วยางยิ่งมีสีขุ่นเท่าไหร่ก็จะมีคุณภาพดีขึ้นเท่านั้น

กำยานที่มาจากโอมาน กล่าวกันว่าเป็นกำยานที่มีคุณภาพดีที่สุดในโลก แต่กำยานที่มีคุณภาพดีก็มีที่เยเมนและทางฝั่งทะเลตอนเหนือของโซมาเลีย

จากการศึกษาเมื่อไม่นานมานี้พบว่าต้น Boswellia ลดจำนวนลงเพราะการเก็บผลผลิตกันมากจนเกินควร การเก็บยางมากทำให้เมล็ดที่ออกมาเพาะขึ้นเพียง ๑๖% เมื่อเปรียบเทียบกับต้นที่ไม่ได้เก็บยางก็จะเพาะขึ้นกว่า ๘๐%

พืชสกุล Boswellia เป็นพืชแยกเพศ หรือเป็นพืชกะเทย ดอกอาจมีกลีบเลี้ยงที่เชื่อมติดกันเล็กน้อยแต่ซ้อนกันสี่หรือห้ากลีบ และมีกลีบดอกที่ซ้อนกันอย่างชัดเจนจำนวนเท่ากัน นอกจากนี้ เกสรตัวผู้ซึ่งอาจมีจานน้ำหวาน มีก้านเกสรตัวผู้ที่เรียบและชัดเจนซึ่งเรียงเป็นวงหนึ่งหรือสองวง และมีจำนวนเท่ากับหรือสองเท่าของจำนวนกลีบดอก ละอองเรณูแบบไตรคอลพอเรตบรรจุอยู่ในสองช่องของอับเรณูซึ่งเปิดตามยาวตามรอยผ่า เกสรตัวเมียประกอบด้วยคาร์เพลที่เชื่อมติดกันสามถึงห้าอัน ก้านเกสรตัวเมียหนึ่งอัน และยอดเกสรตัวเมียหนึ่งอันที่มีลักษณะคล้ายหัวหรือเป็นแฉก แต่ละช่องของรังไข่เหนือมีไข่สองใบที่มีการจัดเรียงแบบแกนกลางซึ่งเป็นแบบอนาโทรปัสถึงแคมปิโลโทรปัส ผลที่มีหลุมหนึ่งถึงห้าหลุมเป็นผลดรูปซึ่งจะเปิดออกเมื่อสุก โดยปกติแล้วตัวอ่อนจะไม่มีเอนโดสเปิร์ม

การกระจายพันธุ์
สกุลนี้มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของแอฟริกาและเอเชีย การกระจายพันธุ์ของสายพันธุ์ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับเขตร้อน ปัจจุบันความหลากหลายของสายพันธุ์มากที่สุดอยู่ในแอฟริกาและอินเดีย พวกมันมีถิ่นกำเนิดในประเทศ (และภูมิภาค) ของเบนิน บูร์กินาฟาโซ แคเมรูน สาธารณรัฐแอฟริกากลาง ชาด เอริเทรีย เอธิโอเปีย กานา อินเดีย ไอวอรี่โคสต์ เคนยา มาลี ไนเจอร์ ไนจีเรีย โอมาน เซเนกัล (เกาะ) โซโคตรา โซมาเลีย ซูดาน แทนซาเนีย โตโก ยูกันดา เทือกเขาหิมาลัยตะวันตก และเยเมน